چرا «فتنه»؟

از جمله نکات تامل برانگیز حوادث پس از انتخابات رواج مفهومی است با عنوان «فتنه». در علوم سیاسی و جامعه شناسی مفاهیم تعریف شده و مورد اجماعی بین اندیشمندان وجود دارد و هرکس که بخواهد سخنی در باب موضوعات این علوم بزند باید با استفاده از این مفاهیم و اصطلاحات سخن بگوید، برای وضعیت پس از انتخابات و حوادثی که در حال وقوع است در میان مفاهیم علوم سیاسی و جامعه شناسی اصطلاحات تعریف شده بسیاری وجود دارد نظیر: جنبش، شورش، اعتراض، انقلاب، کودتا، قیام و غیره . هر یک از این لغات اشاره به وضعیت و ویژگی های خاصی دارند که می توانند سوالی را به ذهن متبادر کنند که حوادث پس از انتخابات کدامیک از اینها هستند؟ هر یک از این مفاهیم تخصصی اشاره به ساختار خاصی دارند و نمی توان همه ی آنها را به یک معنا به کار برد.

همانگونه که نظریه پردازان علوم سیاسی و جامعه شناسی برای مطالعه ی وقایع سیاسی که علیه دولت روی می دهد از این مفاهیم استفاده می کنند، خود دولتمردان هم که در معرض تهدید قرار می گیرند معمولا ادبیات و مفاهیم آشنایی را برای نامیدن جریاناتی که ضد آنها در حال وقوع است به کار می برند، اصطلاحاتی چون توطئه، خرابکاری، اخلال گری، بی نظمی، اغتشاش و معمولا مخالفینشان را اخلال گر، خرابکار، فریب خورده، اغتشاشگر و ... معرفی می کنند. اما اتفاق جدیدی که در ایران پس از انتخابات روی داده رواج مفهوم جدید «فتنه» است، صداوسیما و دولتمردان این روزها همگی از لغات فتنه و فتنه گران برای اشاره به معترضینشان استفاده می کنند، واژه ای که در ادبیات علوم سیاسی و جامعه شناسی تعریفی برای آن وجود ندارد.

در روزهای اولیه پس از انتخابات دولتمردان واژه های متعددی را برای اشاره به معترضین بکار می بردند نظیر اخلالگران، اغتشاشگران، دشمنان و .... ولی با گذشت زمان تقریبا بر روی واژه ی «فتنه» و «فتنه گران» به اجماع دست یافته اند و این روزها جملگی از اصطلاح «فتنه» استفاده می کنند. پیش از این نیز در سال های اولیه پس از انقلاب اسلامی اصطلاح نوین «منافق» برای سازمان مجاهدین به کار رفت و بخوبی نیز در میان مردم و جامعه این اصطلاح جا افتاد، البته «منافق» مفهومی با ریشه بود و برگرفته از تاریخ صدر اسلام و حوادث مربوط به حکومت امام علی(ع) بود، ولی فتنه مفهومی است که هیچ ریشه و سابقه ای ندارد.

هر مفهوم و لغتی دلالت بر مدلولی دارد، اینکه اصطلاح «فتنه» توسط دولتمردان به کار می رود باید به واکاوی در نظام اندیشه ی آنها پرداخت که این مفهوم نزد آنها دلالت بر چه شرایط و ویژگی هایی دارد؟ چرا از همان مفاهیم شناخته شده که داری تعاریف مشخصی هستند استفاده نمی کنند و «فتنه» را به کار می برند؟ تفاوت «فتنه» با جنبش، شورش، قیام، انقلاب، اعتراض و غیره چیست؟ دولتمردان از این اصطلاح دقیقا چه چیزی را مدنظر دارند؟ به لحاظ تبلیغاتی این اصطلاح تاثیرگذارتر است یا همان اصطلاحات مرسوم؟

ایده اولیه پایان نامه مقطع کارشناسی ام در خلال پرسه زنی هایم در خیابان های بابلسر شکل گرفت، نخست کنجکاو دیوار نوشته هایی شدم که دیوارهای سفید بابلسر را تبدیل به رسانه کرده بودند، شیفته رمزگشایی و خوانش پیام های این رسانه ها شده بودم، حاصل این دغدغه فکری نوشتن طرح تحقیقی با موضوع دیوارنوشته های غیررسمی بابلسر بر مبنای نظریه بینامتنیت باختین به عنوان تکلیف درسی برای روش تحقیق نظری در ترم چهارم شد. در ترم پنجم برای درس تکنیک های خاص تحقیق باید تحقیقی عملی انجام می دادیم و برای من جذاب ترین موضوع همچنان همان دیوارنوشته ها بود، چند هفته ای درس و تفریحم شده بود رکاب زدن در خیابان ها، کوچه ها و پس کوچه های بابلسر و عکس گرفتن از دیوارهای خط خطی، پس از چندهفته که حدود 300 عکس در دوربینم اندوخته بودم با اشتباه دوستم که دکمه delete را زده بود تمام داده هایم از دست رفت، حال من مانده بودم با یک دوربین خالی و فرصتی اندک برای تحویل کار تحقیقی مربوط به تکنیک های خاص تحقیق. به ناچار مجبور به تغییر موضوع تحقیق شدم، در حین عکسبرداری ها دریافته بودم که اکثر این دیوارنوشته ها نمادها و نام هایی از گروه های رپ موجود در بابلسر است، پس سراغ رپ ها رفتم و در فرصت محدودی که داشتم تنها چاره سرهم بندی یک تحلیل محتوا از آهنگ های این رپرها بود. برخلاف تصورم حداکثر نمره از این تحقیق سرهم بندی شده نصیبم شد. در ترم بعدی یعنی ترم ششم گام بعدی برای تحقیق درباره رپرها را برداشتم و برای درس جامعه شناسی جوانان تحقیقات مقدماتی را انجام دادم و حاصل آن هم ارائه گزارشی درباره رپ ایرانی در کلاس جامعه شناسی جوانان بود. تا بدینجا به خوبی مراحل تحقیق درباره رپرها را پیش می بردم، در ترم هفتم از طریق ایمیل با عباس کاظمی و محمد رضایی درباره موضوع تحقیق مکاتبه کردم و راهنمایی ها و منابع روشنگری در اختیارم گذاشتند.

انبوهی از منابع فارسی و انگلیسی درباره رپ داشتم و همه چیز برای انجام یک تحقیق جامع مهیا بود، اما با آغاز سال 88 و انتخابات در پیش رو تمام و نیرویم صرف انتخابات شد با این امید که پس از انتخابات با روحیه ای سبز پایان نامه ام را تکمیل کنم، جنبش سبز پیش از انتخابات و جریان خونین پس از انتخابات در کنار یاس ها و سستی های خودم نگذاشتند این پایان نامه را آنچنانکه باید تکمیل کنم.

در نگارش این اندک مدیون و قدردان نکته سنجی های استادان خوبم دکتر رضایی در روش تحقیق نظری، دکتر جانعلیزاده در تکنیک های خاص تحقیق، دکتر شارع پور در جامعه شناسی جوانان و بخصوص استاد فاضلم دکتر محمد فاضلی به عنوان استاد راهنمایم هستم که روزنه های اصلی برای مطالعه درباره رپرها را در ذهنم گشودند و شاکی ام از محمد فکری که نتوانست تمام اشارات و انتظارات ایشان را در این تحقیق برآورده کند.

بسیاری از دانشجویان و دانشگاهیان در شرایط کنونی پناهی جز کتاب و خواندن نیافته اند تا شاید جریان نگران کننده فعلی را نبینند ولی وقتی همین کتاب ها متهم ردیف اول باشند به کجا باید پناه برد؟

هجمه به علوم انسانی و اجتماعی از محاکمه اصلاح طلبان شروع شد، به دیدار دانشجویان بسیجی با رهبری کشیده شد و امروز هم شورای عالی انقلاب فرهنگی تندتر از همیشه علیه علوم انسانی موضع گرفت. در جریان رای اعتماد مجلس به وزیر علوم هم، وزیر و وکیل تا تنوانستند علوم انسانی را نواختند و نقشه ها برایش کشیدند، بگونه ای درباره ماکس وبر حرف میزدند که گویی سلف سلمان رشدی است. پوپر، هابرماس ، هانتینگتون وبر را در ردیف سلمان رشدی قرار داده اند و ما هم لابد دست آموزهای این ملعون ها هستیم.

در بین رشته های این علوم انسانی بی دین مطمئنا جامعه شناسی ملحدترین آنهاست و به هر شیوه ای هم که شده باید ما را به دین آورند و اگر هم ازین کفریات دست نکشیدیم باید جلای دانشگاه و وطن کنیم.

در ويرگول قصد سياسي نوشتن نداشتم و ندارم ولي وقتي سياست به تمام زندگي امان رخنه ميكند ناچار به واكنش هستيم. قضيه كيفرخواست دادستان دادگاه اخیر عليه اصلاح طلبان هم ازين دست است كه حتي هابرماس هم مورد عنايت قرار ميگيرد. هابرماسي كه در دنيا با جامعه شناسي و فلسفه شناخته ميشود و اتفاقا از خوشبينان به دين است در نزد برخي مهره اي براي اجراي سكولاريزاسيون در ايران است:     

 در كيفرخواست دادگاه اصلاح طلبان آمده:

 ‹‹ آقاي خاتمي در دوره رياست جمهوري خود در يكي از جلسات شوراي عالي انقلاب فرهنگي تصريح مي كند "گريزي از سكولاريسم نيست " و اين تفكر متأثر از تصميم سازي شبه علمي دفتر مطالعات استراتژيك نهاد رياست جمهوري به رياست آقاي تاجيك عضو شوراي مركزي حزب مشاركت است طي مقالاتي سفارشي در نشريه راهبرد اين استنتاج غيرعلمي را القاء و به رويت آقاي خاتمي مي رساند كه "در آينده نزديك احدي را ياراي مقاومت در برابر سكولاريسم نيست و بايد خود به نحو شايسته به اين سرنوشت محتوم بشر تن دهيم و دعوت از هابرماس به ايران در سال 81 نيز با همين هدف صورت مي پذيرد و در جلسه‌اي محرمانه در منزل آقاي كديور كه با حضور افرادي مانند حجاريان و محمد مجتهد شبستري تشكيل گرديد به دقت روند سكولاريزاسيون در ايران مورد بحث و بررسي قرار مي‌گيرد و راهكارهاي جديد ارائه مي گردد. آقاي يورگِن هابرماس در حالي به كشور خود باز مي گردد كه در رايزني هاي خود از اراده اصلاح‌طلبان براي استقرار حكومت سكولار در ايران مطمئن گرديده بود. ››

 براي تعمق در شرايط كنوني كشورمان نظريات هابرماس بخصوص مفهوم  استعمار زيست جهان اش روشنگرخواهد بود ولي  ديگر دل و دماغي برايم باقي نمانده كه بيشتر درباره اش بنويسم.

شايد وقتي ديگر...

 

واکنش محمد مجتهد شبستری به کیفر خواست دادگاه

بولوتوث های صداسیمایی و جامعه بی اخلاق ما

بولوتوث هایی که با عنوان «سوتی های مصاحبه صداوسیما بامردم حومه تهران» پخش شده بازهم لایه هایی پنهان از جامعه مارا آشکار ساخت، بولوتوث هایی که تاپیش ازین بی اخلاقی جامعه و تجاوز به خصوصی ترین حریم های شهروندان را عیان میکرد اینبار:

ادامه مطلب...

 نظریه دولت رانتییر در کشورهای جهان سوم

نظریه دولت رانتی (تحصیلدار) برای نخستین بار در دهه 1970 توسط دکتر حسین مهدوی مطرح شد، وی دولتی را رانتی می نامد که بیش از 42 درصد منابع درآمدی اش از طریق صدور مواد خام معدنی و زیرزمینی تامین می شود. اوج گیری ناگهانی قیمت نفت در سال های آغازین دهه 1350 باعث شده بود تا محمد رضا پهلوی پادشاه ایران اعتماد به نفس بی سابقه ای پیدا کند، به دنبال افزایش بهای نفت رفتار و افکار شاه نیز تغییر کرد، پادشاه افکار بلند پروازانه ای را در سر می پروراند و قصد داشت تا هرچه سریعتر ایران را به دروازه های تمدن برساند، مهدی با این نظریه شرایطی را تبیین می کند که در آن زمامدارن با تکیه بر درآمدهای ناشی از منابع طبیعی و مدنی نظیر نفت، مس، نیشکر و ... خود و دولتشان را قدرتمند و بی نیاز از جامعه احساس می کنند، دولت برخوردار برای کسب درآمد از طریق مالیات گیری خود را به مردم محتاج نمی بیند و متقابلا پاسخگو هم نیست، چرا اگر مالیات از مردم می گرفت باید پاسخ هم می داد که آن مالیات ها را کجاها خرج کرده، کدام سرمایه گذاری را با آن انجام داده، کدام طرح عمرانی را به بهره برداری رسانده و ... ولی وقتی درآمدش از منبعی غیر مردمی تامین شود خود را سوار بر فرق جامعه احساس می کند و حتی خواسته های خود را هم بر مردم تحمیل می کند.

ادامه مطلب...

   محقق زن آمریکایی در حوزه علمیه قم

فرامرز رفیع پور در کتاب «تکنیک های خاص تحقیق در علوم اجتماعی»، صفحه 86 مینویسد:

« برخی از محققان به منظور تحقیق درمورد حوزه های علمیه قم و مشهد از شیوه مشاهده مشارکتی استفاده کرده اند. اینان عموما دین اسلام و مذهب شیعه می آوردند، در آن صورت حوزویان در سطوح بالا و پایین خوشحال میشدند که یک مسیحی غربی به دین اسلام مشرف شده است ولذا تمام امکانات را در اختیار آنها قرار میدادند و تمام درها گشوده و خط های قرمز برداشته می شد، حتی درمورد ازدواج. آقای دونالد دونالدسن در کتابش چگونگی و نتایج مطالعاتش را نوشته است (Donaldson, 1933). آقای دکتر علی ربانی در زمانی که در ایتالیا بودند(8/1379) بعد از ملاقات با سفیر جدید ایران در واتیکان یک خبر از سفیر قبلی به دست می آورند که این خبر بعدا نیز در قم تایید میشود. ایشان گزارش دادند که در زمانی که یکی از روحانیون معتبرما در واتیکان سفیر بودند یک خانم آمریکایی به ایشان مراجعه و تشریح میکند که وی(خانم آمریکایی) در حوزه علمیه قم یک تحقیق انجام داده است و حالا به برخی اطلاعات جزئی تکمیلی نیاز دارد که دیگر به آن دسترسی ندارد و لذا از سفیر ایران در واتیکان تقاضای کمک میکرد که برخی از اطلاعات جزئی نظیر اسم چند خیابان را به او بدهد. سفیر ایران نیز باتعجب می پرسد که شما این تحقیق را چگونه انجام داده اید و این اطلاعات را از کجا آورده اید و آن خانم درپاسخ می گوید که وی به عنوان یک طلبه درقم تحصیل کرده است، سفیر میپرسد شما چطور به عنوان یک زن در مدرسه ای در قم تحصیل کرده اید، خانم آمریکایی میگوید که تغییر قیافه داده و خود را به شکل مردان درآورده بوده است ».

موز، پسته، انقلابیون قودورموش و آلکسی دوتوکویل

 دریکی از سفرهایم از دانشگاه به خانه سوار اتوبوسی شدم که راننده کرایه ای بیش از نرخ معمول طلب کرد، اعتراض کردم که چرا زیاد میگیرد، پاسخ داد که تایک ماه پیش لاستیک را 60 هزار تومان میخریده و حالا شده 100 هزار تومان و بالاخره باید جبران کند. جواب دادم منم کتاب دویست صفحه ای را میخریدم دوهزارتومان  ولی حالا میخرم چهار هزارتومان، فرقی نمیکند کالای موردنیاز هردوی ما گران شده و من هم شرایط مشابه تو را دارم، چرا انتقام گرانی لاستیک را ازمن میگیری؟! مگرمن لاستیک را گران کرده ام، من هم یکی مثل تو. راننده نگاهی به دوروبرش انداخت و سرش را به گوشم نزدیک کرد و آهسته گفت: « میدونی مشکل هردو ما از کجاست؟ شاه توی مدارس پسته و موز به دانش آموزا میداد بعد همین دانش آموزای پسته و موز خورده قودوردولار و انقلاب کردن!!!» [ هرچه فکرکردم معادل مناسبی برای فعل ترکی قودورماخ نیافتم، قودوردولار یعنی ازجا دررفتن، دیوانه وارشدن، مثل اینکه کسی x ترکونده باشه!، بهم پریدن، سرخوشی غیرعادی، تخلیه انرژی هیجانی پس از خوردن].

از نحوه بیان و استدلال راننده به شدت خنده ام گرفت ولی مرد که کاملا جدی بنظر میرسید نگاه غضبناکی به من انداخت و از خیر گرفتن پول بیشتر گذشت و رفت سراغ مسافران دیگر. طبق عادت همیشگی ام که در اتوبوس بانگاه به مناظر به شدت غرق فکر و خیال میشوم فرصت مناسبی شد تا خوب درباره استدلال راننده فکرکنم پس از مدتی به هوش و ذکاوت مرد در دلم احسنت گفتم چراکه نه تنها یکی از نظریات علمی علوم سیاسی و جامعه شناسی انقلاب را بخوبی بومی سازی کرده است! بلکه علاوه برآن یک کار پژوهشی مهم تطبیقی-تاریخی را بدون صرف ذره ای هزینه ی تحقیقاتی انجام داده بود!

جمله آن راننده بیانی عامیانه از نظریه آلکسی دوتوکویل بود ...

ادامه مطلب...

پیام های پنهان « شوک»

چند ماه پیش شبکه سه فیلم مستندی به نام شوک را در چند قسمت پخش کرد که محوریت آن درباره گروه های موسیقی رپ بود، این فیلم رپرها را به شیطان پرستان وصل میکرد و اعتیاد به انواع موادمخدر، بی بندوباری جنسی، لباس ها، نمادها و آرایش های غیرمتعارف، تزریق خون هم به یکدیگر و خوردن مدفوع  را از ویژگی ها و خصوصیات رپرها معرفی کرد.

شوک این برنامه برای من که موضوع پایان نامه ام را همین گروه های رپ انتخاب کرده ام نه اعمال رپ ها بلکه خود فیلم شوک بود، در همان مقطع خواستم تا در یادداشتی به نقد این برنامه باتکیه بر مصاحبه ها و شناختم از تعدادی از همین رپرها بپردازم ولی سرانجام تصمیم گرفتم تا زمانی درباره رپرها بنویسم که پایان نامه ام تکمیل شده و اطلاعات جامعی درخصوص جوانان رپر بدست آورده باشم. اما صداوسیما باردیگر در 25 مهر میزگردی درباره همین فیلم بصورت زنده باحضور دکتر حسام الدین آشنا(استاد علوم ارتباطات دانشگاه امام صادق)، سرهنگ دکتر بیات(مدیرمرکز مطالعات اجتماعی ناجا که رشته تحصیلی اش را جامعه شناسی معرفی کرد)، خانم دکتر بهرامی(روانشناس و استاد دانشگاه) و آقای داداشی(که به عنوان استاد دانشگاه بصورت تلفنی در بحث شرکت میکرد) پخش کرد که مباحث مطرح درآن بازهم برایم جالب توجه بود.

سه نکته درخصوص این برنامه و نوع نگاه شوک به موسیقی رپ و رپرها بنظرم مهم آمد که موجب شد از تصمیم اولیه ام منصرف شوم:

الف) ارائه تصویری غیرواقعی و مخدوش از رپرها

ب) تقلیل نابجای موضوع جامعه شناختی رپ به تحلیل های روانشناختی و فردی

ج) تحمیل تمام مسئولیت مقابله با انحرافات اجتماعی به نهاد خانواده و تبرئه دیگر نهادها ...

ادامه مطلب...

این یادداشتی که چند سال پیش بعد از اعلام نتایج انتخابات شورای شهر برای یکی از نشریات محلی اردبیل نوشتم ولی چاپ نشد.

جامعه شناسی بدن و زنان منتخب

انتخابات اخیر شورای شهر در سراسر کشور با پیروزی غیرمنتظره زنان همراه بود از 30شهری که مرکز استان محسوب میشوند در 12شهر زنان رتبه های اول و دوم را به خود اختصاص دادند و از 269 کرسی شورای های اسلامی مراکز استانها زنان در مجموع 43کرسی را بدست آوردند. در قزوین و همدان چهارزن و در تهران،اراک، ارومیه و زنجان سه زن آرای لازم برای ورود به شورای شهر را کسب کردند. شهرهایی که در آنها زنان به عنوان نفر اول انتخاب شدند عبارتند از: اردبیل، زنجان، همدان، اراک، قزوین و شیراز. آمار فوق تنها مربوط به مراکز استانهاست و در بسیاری از شهرها و شهرستانهای دیگر هم زنان احتمالن کرسی های شورای شهر را به خود اختصاص داده اند. نکته ی مهم تر در خصوص آمارها اینکه متاسفانه ارقام دقیقی از تعداد زنان پیروز در دوره های پیشین انتخابات در دسترس نبود تا بتوان آنها را با انتخابات فعلی مقایسه کرد. با وجود این آنچه مسلم است سهم زنان افزایش چشمگیری یافته و این امر درکنار مجموعه ای از اتفاقات و رفتارهای دیگر در جامعه دارای پیام ها و حتی هشدارهای مهم و نگران کننده ی سیاسی و اجتماعی است...

ادامه مطلب...

 آهنگ جدید محسن نامجو با عنوان دهه ۶۰

... روزی که چمران بر پارک‌وی آرام خسبید
روزی که فوزیه در کربلا شد شهید
روزی که شاه رفت، جمهوری یک‌بانده شد
روزی که تنها راه آزادی از انقلاب بود
روزی که مهتاب بود، سراب بود، سراب ناب بود ...
... بسی رنج بردیم در این سال سی
که رنج برده باشیم فقط، مرسی!

تحلیل جامعه شناختی سارا شریعتی از موسیقی نامجو

وبسایت رسمی نامجو

نامجو در ویکی پدیا

 

^{در جامعه ما نهاد سیاست بطور کامل بر دیگر نهادهای آموزش، مذهب و اقتصاد چیرگی یافته و تنها نهادی که توانسته دربرابر تسلط نهاد سیاسی ایستادگی کند نهاد خانواده است.}

^{نهادهای خانواده و آموزشی به عنوان دو نهاد عمده درگیر در فرآیند جامعه پذیری افراد در سالهای اخیر در معرض اثرات ناشی از روند شتابان تغییرات فرهنگی – اجتماعی در جامعه ایران قرار گرفته اند...}

ادامه مطلب...

^{فکر میکنم یکی از سخترین کارها برای هر ایرانی مراجعه به ادارات و سازمانهای دولتی باشد، دستگاه عریض و طویل دیوان سالاری ایرانی باوجود هضم بخش عمده ای از بودجه کشور در قالب بودجه جاری داری بازده مناسبی نیست و در بسیاری از اوقات نقشی جز طولانی کردن مسیر انجام کارها و اتلاف وقت ندارد سازمان هایی فربه و آشفته با هزینه ها و کارمندانی فراوان وضعیت غالب دیوان سالاری ایرانی است...} 

ادامه مطلب...

این یادداشت ابتدا قرار بود تا نظری بر یادداشت تلویزیون و فقر سفر به دیگری باشد ولی همینطور که مینوشتم اینقدر طولانی شد که درنهایت  نصیب ویرگول شد

  ^{1) تلویزیون فقط طبقات پایین را افرادی خنگ و ابله بتصویر نمیکشد بلکه طبقات بالا را هم همیشه افرادی نشان میدهد که علی رغم داشتن مال و منال مشکلات روحی-عاطفی و خانوادگی بسیاری دارند، پولهایشان را از راه های غیرقانونی و ظلم به دیگران بدست آورده اند. تصویر تلویزیون نه فقط از طبقه پایین جامعه که بلکه از تمام طبقات اجتماعی غیرواقعی است و بطور کل کمتر تصویر صحیحی از موضوعات اجتماعی نشان میدهد...}

ادامه مطلب...

_{هوس جامعه شناسی*}

 

 ^{شناسنامه کتاب:}

^{دعوتی به جامعه شناسی، پیتر ال. برگر، ترجمه و تالیف شهره مهدوی، انتشارات روشنفکر، تهران، 1355}

 

 ^{کتاب شامل دیباچه ای است به قلم شهره مهدوی و چهار بخش با عنوان های: جامعه شناسی چون نوعی سرگرمی شخصی؛ جامعه شناسی برای آگاهی فکری؛ کاوش، تناوب و بیوگرافی (چگونگی کسب یک هویت پیش ساخته)؛ انسان در جامعه...}

ادامه مطلب...