ویرگول

_{برای یکسان شدن عنوان وبلاگ و آدرس آن به وبلاگ جدید رفتم:}

www.virgul.blogfa.com

با این آدرس هم قابل دسترس است:

www.virgool.tk

مشخصات کتاب:

روشنفکران ایرانی و غرب، مهرزاد بروجردی، ترجمه جمشید شیرازی،تهران: انتشارات فرزان روز، چاپ پنجم، 1387

مهرزاد بروجردی در کتاب «روشنفکران ایرانی و غرب» چگونگی واکنش روشنفکران ایرانی به دگرگونی‌های فرهنگی، اجتماعی- اقتصادی و سیاسی درون جامعه ایران بین سال های 1330 تا 1370 را بررسی می‌کند، این فاصله زمانی مورد بررسی اهمیت زیادی دارد، زیرا دورانی را دربرمی‌گیرد که در آن دگرگونی‌های اجتماعی- اقتصادی و دگردیسی های سیاسی عظیمی همچون انقلاب اسلامی رخ داده است. وی با بررسی چگونگی برخورد روشنفکران ایرانی با دنیای غرب از گذشته تاکنون نشان می‌دهد که تلاش برای تعبیه‌ی یک هویت ملی اصیل چگونه در کانون توجه آنها قرار داشته است.

ایستگاه مترو کرج

مشخصات کتاب:

درآمدی بر تاریخ اندیشه‌ی سیاسی در ایران، سیدجواد طباطبایی، انتشارات کویر، تهران، چاپ چهارم، 1387

اندیشه سیاسی بخشی مهم در تاریخ عمومی اندیشه در ایران و از بسیاری جهات ناشناخته‌ترین فصل آن در دوره اسلامی ایران است، هنوز بسیاری از منابع تاریخ اندیشه در ایرن به چاپ یا به چاپ انتقادی نرسیده است.

تاریخ اندیشه در ایران دو دوره‌ی باستان و اسلامی را گذرانده است، در دوره‌ی اسلامی در نخستین سده های تاریخ اندیشه سیاسی زبان رسمی عربی بود اما با تدوین مبنای نظری اندیشه ایرانشهری، فارسی جانشین عربی شد. پیش از تدوین علم کلام سیاستنامه‌نویسی به عنوان مهم‌ترین جریان اندیشه ایرانشهری مقامی مهم در نخستین قرون دوره اسلامی پیدا کرده بود.

بوردیو نیز مانند گیدنز علاقه‌ی اصلی نظری خود را میل به غلبه بر تقسیم‌بندی‌های ذهنیت‌گرایی و عینیت‌گرایی، ساختارگرایی و فرهنگ‌گرایی و تقلیل‌های اجتماعی خرد و کلان عنوان می‌کند- بوردیو معتقد است که دوگانه انگاری رویکردهای ساختارمحور و عامل یا کنش‌محور بیش از هر چیز دیگری باعث ایجاد شکاف میان جامعه‌شناسان شده است. هدف بوردیو غلبه بر دوگانه‌انگاری ساختار و عاملیت از طریق نوعی نظریه‌ی ساختاری است.

از نظر گیدنز، تقسیم بندی اساسی در جامعه شناسی و نظریه اجتماعی همان است که میان دو رویکرد به تحلیل اجتماعی وجود دارد: رویکرد عامل محور و ساختار محور. گیدنز معتقد است که پنداشت جامعه شناسان از عاملیت و ساختار دیدگاه های گسترده تر اجتماعی-تاریخی و تجربی آنان را شکل خواهد داد.

این یادداشت در شماره ۳۱ کتاب ماه علوم اجتماعی منتشر شد.

مشخصات کتاب: جامعه‌شناسی دین؛ درباره‌ی موضوع. علیرضا شجاعی‌زند. نشرنی. 1388

در میان حوزه‌های جامعه‌شناسی، جامعه‌شناسی دین به جهت اهمیتی که دین همواره برای انسان‌ها داشته جزو حوزه‌هایی است که آثار بسیاری پیرامون آن منتشر شده است، در ایران نیز با وجود آنکه کمتر از یک قرن از تاسیس جامعه‌شناسی می‌گذرد و در بسیاری از حوزه‌های مطالعاتی آن هنوز ادبیات نظری و تاریخی کافی شکل نگرفته است، اما در حوزه‌ی جامعه‌شناسی دین و به طور کل اندیشیدن اجتماعی پیرامون دین ترجمه‌های قابل اعتنایی منتشر شده است، این آثار غنی هم شامل ترجمه‌هایی از کتاب‌های جامعه‌شناسان کلاسیک چون وبر، دورکیم و زیمل می‌شود و هم جامعه‌شناسان متاخری چون همیلتون، واخ، ویلم و زاکرمن که کتاب‌های آنها درباره‌ی جامعه‌شناسی دین توسط مترجمان مختلف ایرانی ترجمه شده است.

این یادداشت در شماره ۳۱ کتاب ماه علوم اجتماعی منتشر شد.

مشخصات كتاب:

 دين و سبك زندگي:مطالعه موردي شركت كنندگان در جلسات مذهبي، محمد سعيد مهدوي كني، انتشارات دانشگاه امام صادق(ع)، چاپ دوم 1387

 نویسنده در این کتاب که برآمده از رساله دکترایش است از منظري فرهنگي و ارتباطي به نقش دين در تحولات فرهنگي – اجتماعي ايران معاصر پرداخته است و در واقع چگونگی تعامل دين با فرهنگ و جامعه را بررسي می كند. نگاه نويسنده  به رابطه ي دين با تحولات فرهنگي – اجتماعي در اين اثر نگاهي ايجابي است. کتاب به این سوال می پردازد که چگونه دين در شرايط گذار يك جامعه ي سنتي به جامعه نوين بازتوليد مي شود؟ و با وجود تغيير شيوه ها، قالب ها و ابزار زندگي از يكسو و تحول در روابط ، نهادها و ساخت هاي اجتماعي از سوي ديگر چگونه هويت ديني افراد شكل مي گيرد و اي بسا در طول زندگي اشان تا حدودي ثابت مي ماند؟

این یادداشت در شماره ۲۹ کتاب ماه علوم اجتماعی منتشر شد.

مشخصات کتاب:

ایران پس از انقلاب، ویراسته‌ی هوشنگ امیراحمدی و منوچهر پروین، ترجمه‌ی علی مرشدی‌زاد، مرکز بازشناسی اسلام و ایران(انتشارات باز)، چاپ دوم 1385، 271 صفحه

مقدمه

کتاب «ایران پس از انقلاب» هشتمین کتاب از مجموعه کتاب‌هایی است که در طرح وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی وقت برای ترجمه‌ی کتب نگارش یافته در خصوص انقلاب اسلامی ایران به فارسی برگردانده شده است، در قالب این طرح ده‌ها کتاب از نویسندگان ایرانی و غیرایرانی به دست ترجمه سپرده شد و در نهایت توسط مرکز بازشناسی اسلام و ایران(انتشارات باز) منتشر شدند.

«ایران پس از انقلاب» متشکل از یازده فصل در قالب چهار بخش به همراه پیشگفتار ویراستاران و نمایه‌ی پایانی است که مجموعاً 271 صفحه را شامل می‌شود. فصول این کتاب شامل مقاله‌های جداگانه است که هریک توسط نویسندگان مختلفی نوشته شده است.

سردبیر فخیمه‌ی جریده‌ی آوای اردبیل خواست تا مطلبی برای ویژه‌نامه بستنی آوا بنویسم، باوجودی که می‌دانستم چاپ چنین یادداشتی در نشریه‌ای محلی امکان‌پذیر نیست و در نهایت فقط در ویرگول منتشر خواهد شد ولی نوشتم. پیشاپیش از تمام خوانندگانی که پس از خواندن این یادداشت شرم خواهند کرد پوزش میطلبم.

یادداشت زیر در شماره ۲۶  کتاب ماه علوم اجتماعی منتشر شد.

مشخصات کتاب: فهم علم اجتماعی، راجر تریگ، ترجمه ی شهناز مسمی پرست، نشر نی، چاپ دوم ۱۳۸۷

آثار راجر تریگ استاد فلسفه دانشگاه وارویک انگلستان حول نقش عقل در رویایی با واقعیت، خواه در علم، علم اجتماعی و خواه در دین متمرکز شده است. وی با نسبی گرایی در حوزه های گوناگون به مخالفت برخاسته است و به سرشت آدمی اعتقاد دارد، تریگ به فلسفه ی اخلاق نیز توجه دارد، غیر از کتاب حاضر کتاب دیدگاه هایی درباره ی سرشت آدمی نیز از وی به فارسی ترجمه شده است.

متن زیر پیشگفتار کتابی هست که با عنوان «شرح درس و بانک سوالات کنکور کارشناسی ارشد مطالعات فرهنگی» تالیف کرده ام، این کتاب توسط انتشارات ارشد منتشر شده.

دیدگاه هابرماس درباره پیشرفت جامعه سرمایه‌داری خوشبینانه‌تر از پیشینیانش بود. هدف هابرماس آن بود که ایمان اتوپیایی مدرن به قدرت سودمند خرد را از نو زنده کند. هابرماس می‌خواست به هدف اولیه مکتب فرانکفورت بازگردد یعنی تلفیق فلسفه و علم تجربی برای نقد اخلاقی و تغییر اجتماعی. به زعم هابرماس امید به تغییر رو به پیشرفت در دنیای غرب پس از جنگ، وحدت دوباره نظریه و عمل را ممکن ساخته است. (سیدمن، 1388: 165) (پیوزی، 1384: 45)

 اصحاب مكتب فرانكفورت معتقدند سرمايه داري مدرن توانسته است بر بسياري از تضادها و بحران هايي كه زماني با آنها مواجه بود فائق آمده و قدرت و ثباتي جديد و بي سابقه به وجود آورد. (استريناتي، 1384: 91) مكتب فرانكفورت معتقد است طبقه كارگر تسكين يافته و سرمايه داري را پذيرفته است و امكان وقوع انقلاب كارگري در جامعه سرمایه داری وجود ندارد..(همان، 92)

در نمایشگاه کتاب امسال به لطف یکی از دانشجویان ترکیه‌ای دانشگاه تهران گذارم به غرفه‌ی این کشور افتاد، غرفه‌ای که مرا متوجه هویت‌های درهم آمیخته‌ام کرد: ایرانی بودنم، ترک بودنم و مسلمان بودنم. (نام این سه را تنها به ترتیب حروف الفبا آورده ام و تقدم و اولویتی بین این سه مدنظر نیست).

در بخش بین‌الملل نمایشگاه که سفارت‌خانه‌های برخی کشورها به معرفی فرهنگ و کشور خویش پرداخته بودند، ترک‌ها مجموعه‌ای وسیع از کتاب‌هایی را به نمایش گذاشته بودند که از اندیشمندان بزرگ ایران به ترکی استانبولی ترجمه کرده بودند و در عین حال کتاب‌هایی که اندیشمندان آنها درباره‌ی ایران نوشته بودند، بسیاری از کتاب‌های ابن‌سینا، ابن عربی، فارابی، ملاصدرا، سهروردی، فردوسی، سعدی، حافظ، صادق هدایت، علی شریعتی، استاد مطهری، علامه طباطبایی، سیدحسین نصر، عبدالکریم سروش، امام خمینی، حسین بشیریه، و ... را به استانبولی ترجمه کرده بودند و حتی کتاب‌های برخی استادان ایرانی خارج از کشور نظیر فرهاد خسروخاور، میثاق پارسا، فرخنده عظیمی، یرواند آبراهامیان، همایون کاتوزیان، مهرزاد بروجردی و ... درباره‌ی انقلاب اسلامی ایران و جامعه‌ی کنونی ایران را ترجمه کرده بودند و به گفته‌ی آن دانشجوی ترکیه‌ای این نوع کتاب‌ها در ترکیه بیش از اینی هستند که توانسته‌اند به نمایشگاه بیاورند.

لوکاچ و گرامشی از جمله مارکسیست های هگلی بودند که سعی داشتند تا نوعی کلیت یا به تعبیری رابطه دیالکتیکی را میان جنبه‌های ذهنی و عینی زندگی اجتماعی برقرار سازند (ریتزر، 1384 : 451) سوسیالیسم علمی رابطه‌ی بین فرهنگ و جامعه را بر اساس الگوی زیربنا / روبنا تئوریزه کرد، اما مارکسیسم غربی کوشیده است تا زیربنا / روبنا را به مثابه سویه‌های جزئی کلیتی متناقض تعبیر کند. به زعم لوکاچ اصل انقلابی نزد مارکس و هگل همان اصل دیالکتیک است یعنی مفهوم کلیت و وابستگی هریک از اجزا به کلیت منسجم تاریخ و اندیشه. (میلنر و براویت، 1385: 100)

اخیرا وزارت فخیمه‌ی آموزش و پرورش اعلام کرده در سراسر کشور چهل هزار نفر را استخدام خواهد کرد، این چهل هزار نفر در هشت ردیف شغلی به خدمت آموزش و پرورش درخواهند آمد: معلم ورزش، مشاور تحصیلی، آموزگار دوره ابتدایی، آموزگار توان بخشی استثنایی، معلمان فنی و حرفه ای، کارشناس آمار، کارشناس فناوری اطلاعات و کارشناس امور حقوقی. از میان این هشت ردیف شغلی در پنج ردیف فقط دارندگان مدرک تحصیلی و مرتبط به آن حوزه می توانند تقاضای استخدام در پست مربوطه را نمایند اما در سه ردیف شغلی یعنی مشاوره تحصیلی، آموزگار دوره ابتدایی و کارشناس حقوقی که در مجموع 13265 نفر یعنی 33درصد استخدامی ها را تشکیل می دهد، رشته هایی به عنوان رشته مرتبط ذکرشده که به هیچ وجه قابل قبول نیست ولی قابل درک است که چرا استخدام از میان دارنگان مدرک این رشته ها مرجح بر استخدام دارندگان مدرک دیگر رشته ها دانسته شده است.

ویرگول، نازنین رفیق شش ساله ام است، بسیاری از حرفایی را که مأمن نسیت ویرگول پناه است، اولین بار در سال 83 در دوران مدرسه به عنوان نشریه دانش آموزی ام تجسد یافت و وقتی در همان شماره نخست به محاق توقیف رفت، نام نشریه دانشجویی ام را جز ویرگول گذاردم تا برای دومین بار خزانش را نبینم، دنبال سرایی ماندگارتر برای ویرگول بودم، ناخودآگاهم میگوید که شروع ویرگول نویسی ام متاثر از استاد خوبم دکتر محمد فاضلی بود، همانگونه که بسیاری از دانشجویان علوم اجتماعی دانشگاه مازندران متاثر از ایشان وبلاگ نویسی را آغاز کردند، از سال 86 تاقبل 88 کمابیش ویرگول را یاد میکردم ولی از آغاز سال 88 درگیر فعالیت های انتخاباتی شدم و کمتر سراغ ویرگول رفتم و پس از انتخابات هم که تا مدت ها دل و دماغی برای هیچ کاری نداشتم و اگر هم می نوشتم از روی خشم بود و عصبانیت. از ابتدای ویرگول نویسی چارچوب آنرا در نزد خودم اجتماعی تعریف کرده بودم ولی با تمام خودداری هایم نتوانستم در قبال آنچه پس از انتخابات می گذشت سکوت کنم و نهایتا چند یادداشت اخیر ویرگول سیاسی شد، با وجود آنکه بسیاری از دغدغه ها را هم ننوشتم تا ویرگول نازنینم بیش از این آلوده به سیاست نشود. با شروع مهرماه مقطع تحصیلی جدیدی را شروع کردم و اینبار هم نخواستم تا ویرگول را آلوده به نوشته هایی بکنم که از سر ناچاری برای این همایش و آن همایش بی مصرف مینوشتم، در ترم اول کارشناسی پس از خواندن بینش جامعه شناسی سی رایت میلز با گستاخی به یکی از استادانم گفتم که چرا صرفا به خاطر ارتقا و امتیاز برای همایش ها و مجلات علمی-پژوهشی می نویسی که هیچ خواننده ای ندارد و منشا اثر و تغییری نیست! ولی اینک خودم از روی عافیت اندیشی و رزومه سازی روی به این نوع نوشتن آوردم که تنها عاید آنها برایم عذاب وجدان است! چندین بار وسوسه شدم تا حداقل چکیده این مقالات را که به عقیده خودم مزخرف است ولی به عقیده هیئت داوران همایش ها برگزیده! در ویرگول بنویسم تا فکر نکند فراموشش کرده ام ولی تهی بودنش را به آلوده بودنش ترجیح دادم تا به عهدی که با او بسته بودم وفادار باشم.

اما این روزها تلنگر استادی دیگر باعث شد تا بیشتر به ویرگول سر بزنم، دکتر محمد رضایی عزیز تکلیف نموده اند تا مقاله های کلاسی خود در باب نظریه های جامعه شناسی را در وبلاگ نهیم تا درخت های جنگل های شمال کمتر به خاطر تولید کاغذ قطع شود. کارکرد پنهان ایده ی ایشان ویرگول نویسی بیشتر من خواهد بود. از این پس سعی خواهم کرد علاوه بر مقاله های درسی کلاس دکتر رضایی که حول نظریه های متاخر جامعه شناسی خواهد بود ویرگول نوشت های دیگری هم بنویسم.

ویرگول آغازش را مدیون آن محمد است و تداومش را مدیون این محمد. ویرگول و من محمد از هر دو محمد سپاسگزاریم.

 مارکسیسم ساختارگرا از این حیث که معتقد است ساختارهایی زیربنایی کنش های انسان ها را تعیین می کنند همچنان به مارکسیسم وفادار است ولی از جهت میزان تاکیدش بر اثرگذاری ساختار اقتصادی از مارکسیسم ارتدکس فاصله می گیرد. به زعم آلتوسر سطوح سیاسی و ایدئولوژیک صرفا محصول سطح اقتصادی نیستند، بلکه در ارتباط با هم و در تاثیر متقابل هستند. این فقط سطح اقتصادی نیست که بر سایر سطوح اثر می گذارد بلکه سطوح سیاسی و ایدئولوژیک نیز قابلیت ساختی دارند.(کرایب، 1378: 201) با وجود این آلتوسر همچنان معتقد است در نهایت اقتصاد است که تعیین کننده نهایی محسوب می شود، در نزد آلتوسر نیز تناقض اقتصادی مهم ترین تناقض است اما برای تعدیل این نظریه مارکسیسم ارتدکس اضافه می کند که تناقض اقتصادی هیچگاه در شکل محض خود بروز نمی کند و همراه با دیگر تناقض ها است. (همان،204)

از جمله نکات تامل برانگیز حوادث پس از انتخابات رواج مفهومی است با عنوان «فتنه». در علوم سیاسی و جامعه شناسی مفاهیم تعریف شده و مورد اجماعی بین اندیشمندان وجود دارد و هرکس که بخواهد سخنی در باب موضوعات این علوم بزند باید با استفاده از این مفاهیم و اصطلاحات سخن بگوید، برای وضعیت پس از انتخابات و حوادثی که در حال وقوع است در میان مفاهیم علوم سیاسی و جامعه شناسی اصطلاحات تعریف شده بسیاری وجود دارد نظیر: جنبش، شورش، اعتراض، انقلاب، کودتا، قیام و غیره . هر یک از این لغات اشاره به وضعیت و ویژگی های خاصی دارند که می توانند سوالی را به ذهن متبادر کنند که حوادث پس از انتخابات کدامیک از اینها هستند؟ هر یک از این مفاهیم تخصصی اشاره به ساختار خاصی دارند و نمی توان همه ی آنها را به یک معنا به کار برد.